Proje
Osmanlı-Türkiye Kaynakları: Dijital Veri Tabanı ve Analiz Projesi (DBB-M-KAYNAK)
ÖZ
Bu proje, Marmara Üniversitesi Dijital Beşeri Bilimler Uygulama ve Araştırma Merkezi (DBB-M) içerisinde Osmanlı ve Türkiye tarihine dair seçilmiş eser türleri üzerinden veri tabanı oluşturma ve dijital analiz uygulamaları gerçekleştirme amacını taşımaktadır. Proje, seçilmiş kaynak gruplarını (tevârih, seyahatname, hatırât) dikkate alarak şimdilik üç alt proje şeklinde hayata geçirilmiştir. Telif haklarına dikkat ederek, kaynak gruplarının kapsadığı eserlerin titizlikle listelenmesi, verilerinin sistematik biçimde yapılandırılması ve her kaynak grubundan seçilecek metinlerde farklı dijital yöntemlerin uygulanması amacını kapsayan bu eğitim ve araştırma projesi gönüllük esasına dayalı olarak sürmekte ve ticari amaç gütmeyen ileri araştırmalar için bir altyapı sunmayı hedeflemektedir. Proje sürecinde kazanılacak disiplinlerarası tecrübeler ve elde edilecek analiz sonuçları akademik yayın haline getirilerek, tarih disiplini yanında sosyoloji, edebiyat ve siyaset bilimi gibi farklı disiplinlerden araştırmacılara yeni perspektifler kazandıracaktır.
GEREKÇE ve AMAÇ
Dijital Beşeri Bilimler'in temeli büyük veri olduğundan veri kaynaklarını ulaşılabilir ve işlenebilir hale getirmek zorunluluğu bulunmaktadır. Bu projede, arşivler ve yazma eserler gibi tarihi verilerin kaynak olarak kullanılması için bu verilerin bir veri tabanı çerçevesinde derlenip, ilişkilendirilmiş başlık ve temalar şeklinde ücretsiz olarak erişilebilir kılınması ve ileri dijital analizlere hazır hale getirilmesi amaçlanmıştır. Böylece burada istifade edilen kaynakları araştırmacılar çok daha verimli kullanacaktır.
Proje için ilk aşamada üç temel kaynak türü seçilmiştir: Tevârih (Osmanlı devlet ve toplum yapısına dair zengin veri kaynağı), Seyahatnameler (sosyal ve kültürel tarih, algı ve söylem çalışmaları için önemli kaynaklar) ve Hatırât (Osmanlı'nın modern dönemi ve Cumhuriyet dönemi tarihi ve toplumsal hayatına dair çeşitli veriler).
EKİP
Danışma Kurulu: Fehmi Yılmaz, Nicole Kançal-Ferrari, Murat Can Ganiz, Zübeyir Nişancı, Sümeyye Akça
Yürütme Kurulu ve Araştırmacılar: Yunus Uğur (Yönetici), Ayşegül Çimen, Serpil Özcan, Özge Eda Kaya, Rümeysanur Erikli Doğan, Ahmet Tekin, Tuba Nur Saraçoğlu, Taha Yasin Tan, Ahmet Baran Demir, Necmettin Semiz, Zeynep Etka Özdemir
Alt Projeler:
(DBB-M-Tevârih) Osmanlı Tevârih Eserleri — Yürütücü: Ayşegül Çimen
(DBB-M-Seyahatname) Osmanlı Coğrafyasında Seyahatnameler — Yürütücüler: Serpil Özcan, Özge Eda Kaya
(DBB-M-Hatırât) Osmanlı'dan Cumhuriyete Hatırât Eserleri — Yürütücü: Rümeysanur Doğan
Hatırat Envanteri Hakkında
Hatıratlar, kişisel tanıklıklar üzerinden geçmişe bakma imkânı sunar. Ancak bu metinler yalnızca bireysel hafızayı değil, aynı zamanda dönemin kurumlarını, gündelik hayatını, meslek dünyasını, toplumsal ilişkilerini ve kültürel dönüşümlerini de görünür kılar.
Bu dijital envanter, hatıratları tek tek bibliyografik kayıtlar olmaktan çıkarıp karşılaştırılabilir, aranabilir ve analiz edilebilir bir veri alanına dönüştürmeyi hedefler. Böylece kullanıcılar hem belirli bir esere ulaşabilir hem de daha geniş tematik eğilimleri takip edebilir.
Hatırat Envanteri, Türkiye’de yayımlanmış hatırat kitaplarını araştırmacılar, öğrenciler ve meraklı okurlar için daha erişilebilir hale getirmeyi amaçlayan dijital bir envanter çalışmasıdır. Platform, farklı temalara ait hatıratları tek bir yerde görmeyi, karşılaştırmayı ve ön analiz yapmayı kolaylaştırır. Bu çalışma özellikle hatıratları tarih, edebiyat, sosyoloji, mimarlık, sinema, eğitim, toplumsal cinsiyet ve kültürel çalışmalar gibi farklı alanlarda kaynak olarak kullanmak isteyenler için tasarlanmıştır.
Envanter Nasıl Hazırlandı?
Envanterin temelini, son yüzyılda kitap olarak yayımlanmış hatıratlara ilişkin akademik bibliyografya çalışmaları oluşturur. Bu çalışmalarda yer alan bibliyografik listeler veri setine dönüştürülmüş; her eser için yazar adı, eser adı, yayım yılı, yayım yeri, yayınevi ve ilgili kaynak bilgileri kaydedilmiştir. Bibliyografik bilgilere ek olarak, araştırmacıların tematik örüntüleri daha kolay görebilmesi için “önemli kişiler” ve “önemli kurumlar” alanları da eklenmiştir.
Konu başlıklarından bazıları şunlardır:
Aile odaklı hatıratlar · Azınlıkların yaşamını konu edinen hatıratlar · Aydın hatıratları · Beyaz yakalı hatıratları · Bürokrasi hatıratları · Devlet erkânı ve asker hatıratları · Dini ve fikir önderleri hatıratları · Edebiyat hatıratları · Eğitimle ilgili hatıratlar · Gazeteci hatıratları · Kadın hatıratları · Köy Enstitüsü hatıratları · Mimar hatıratları · Sanatçı hatıratları · Savaş hatıratları · Sinema ve sanat odaklı hatıratlar · Suçlu hatıratları · Toplumsal cinsiyet konulu hatıratlar
Yöntem ve anlatı türlerinden bazıları şunlardır:
Başarı anlatıları · Biyografik anlatılar · Çocukluk anlatıları · Gezi hatıratları · Günlük biçimli hatırat · Nehir söyleşi · Olay anlatıları · Otobiyografik/biyografik anlatılar · Travma anlatıları
Ekip ve teşekkür:
Hatıra envanteri web sitesi ve projenin farklı aşamalarındaki gönüllü katkılarından dolayı aşağıdaki isimlere teşekkürlerimizi sunarız.
Azra Alper
Başak Kalyon
Betül Karaaslan
Buse Dabanlı
Büşra İyibaş
Dilara Çetin
Duygu Dutlucalı
Ege Çakır
Elif Konar
Eslem M. Yıldırım
Gizem Muslukçu
Hamide Yeşildal
Mehmet Mürsel Çiçek
Merve Güler
Merve Poyraz
Mustafa Yılmaz
Rabia Avran
Rumeysanur Erikli Doğan
Rümeysa Yılmaz
Sevdenur Kartal
Şehide Arman
Şeyma Kasapoğlu
Şeymanur Aydınhan
Şükran Büke Dülger
Zehra Dovan
Kaynaklar
Akar, Ş. K., & Karakoç, İ. (2004). Siyasî tarih kaynağı olarak hatırat ve gezi notları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2(1), 383–421.
Arıker, S. (2015). Çanakkale Cephesi ile ilgili Türkçe yayınlanmış günlük, hatırat ve mektupların bibliyografyası. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(21), 528–538.
Bancı, S. (2023). Kurmacayla tarihyazımı arasında Türkiye’de mimarların yaşam anlatıları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 21(41), 21–50.
Çoruk, A. Ş. (2010). Tanzimattan Cumhuriyete gündelik hayatın tarihi açısından İstanbul hatıratları. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 8(16), 489–522.
Çukurova, B. (1999). Millî Mücadele anıları üzerine bir bibliyografya denemesi. Atatürk Yolu Dergisi, 6(23), 321–356.
Durmuş, A. (2008). Hatıralardaki eğitim. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6(12), 553–576.
Hanilçe, M. (2008). II. Meşrutiyet dönemine dair hatırat bibliyografyası denemesi. bilig, 47, 147–166.
Karakoç, K. İ. (1998). Anılar ve edebiyatçıların anıları bibliyografyası [Yüksek lisans tezi, Fatih Üniversitesi].
Tarakçı, B. (2018). Osmanlı modern dönem tasavvuf literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 16(31–32), 47–86.
Yenilmez, H. (2018). Cumhuriyet devri şeyhlerine dair hatırat-biyografi kitapları için bir bibliyografya denemesi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 16(31–32), 393–427.
Yılmaz, H. (2020). Auteur sinema bağlamında Türkiye’de yönetmen sineması kitapları literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 18(36), 643–670.
Yılmaz, H. (2024). Consumption, leisure activities, socialization processes, and spatial practices in Bağdat Avenue [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
Düzeltme, Ekleme ve Öneriler
Envanterde eksik ya da hatalı gördüğünüz bilgileri, eklenmesini önerdiğiniz eserleri veya genel görüşlerinizi aşağıdaki form aracılığıyla iletebilirsiniz.